YENİ KORONAVİRÜS (COVID-19) SALGINI HAKKINDA KANSER HASTALARININ BİLMESİ GEREKENLER

Yeni koronavirüs 2019 (COVID-19) yılının sonunda ilk defa Çin’in Wuhan şehrinde ortaya çıkan ve hızla birçok ülkeye yayılarak çok sayıda ölüme yol açmış olan enfeksiyon hastalığının etkenidir.

Son verilere göre dünyada 11.994.182 insanı enfekte etmiş ve 547.931 kişinin ölümüne yol açmıştır (09.07.2020 tarihindeki güncel durum).

Yeni koronavirüs enfeksiyonunda hastalık belirtileri ve klinik seyir nasıldır?

Hastalığın tipik bulguları yüksek ateş ve/veya öksürük ile nefes darlığıdır. Kas ağrısı ve halsizlik de olabilir. Nadiren kusma ve ishal de eşlik edebilir.
Koronavirüs enfeksiyonu doğrulanmış kişilerde ölüm ihtimali %2, kritik hastalık (solunum yetmezliği ve şok ile çoklu organ yetmezliği) %5′ tir. Hastaların %80’inde oksijen düşüklüğü ya da nefes darlığı olmaksızın hastalık hafif şekilde atlatılmaktadır. Hiçbir belirti olmadan da koronavirüs enfeksiyonu saptanabilir. Yeni koronavirüs (COVID-19) ile enfekte olduğu doğrulanmış hasta bir kişiden tamamen sağlıklı bir kişiye virüsün bulaşarak hasta etme ihtimali %1’dir.

Kuluçka süresi (yani virüs bulaştıktan sonra şikayetlerin ortaya çıkmasına kadar geçen süre) ortalama 5 gün olup 14 güne kadar uzayabilmektedir.

Enfekte bir kişinin iyileşme süresi 2-6 hafta arasında değişir. Koronavirüs herkese bulaşabilmektedir. Neyse ki bulaşın olduğu grupta ölüm riski %2’dir. Yani koronavirüsün bulaşması herkeste ölüme sebep olmaz.
Ölüm nedeni ise ciddi akciğer hasarına bağlı solunum yetersizliğidir. Bu nedenle ölüm riski yaşlılar, kalp ya da akciğer hastalığı olanlar ve bağışıklık sistemi zayıflamış olanlarda (organ nakli olanlar, kanser hastaları vs.) görece daha yüksektir.

Koronavirüs enfeksiyonunun tedavisi nasıldır?

Koronavirüs tanısı kesinleşmiş olan hastalara sadece destek tedavisi uygulanmaktadır. Koronavirüse özgü bir ilaç tedavisi henüz mevcut değildir. Zaten virüs bulaşmış olan kişilerin çoğu hastalığı hafif olarak geçirmekte ve tamamen iyileşmektedir.

Kimler yeni koronovirüs enfeksiyonu için risk grubudur?

Öksürük ve/veya nefes darlığı ve/veya ateş şikayeti başlayan ve son iki hafta içinde doğrulanmış ya da şüpheli koronavirüs enfeksiyonu olan biriyle yakın temasta bulunan veya son iki hafta içinde salgının yoğun görüldüğü ülkelerde bulunan (Çin, İran, İtalya, Güney Kore, Japonya gibi) kişiler koronavirüs enfeksiyonu yönünden yüksek risk grubundadırlar ve bir an önce değerlendirilmeleri gerekir.

Bu arada, her yüksek ateş ve öksürük şikâyeti olan kişide koronavirüs enfeksiyonu olmayabilir. Mevsimsel grip (influenza), pnömoni (zatürre), sinuzit gibi üst solunum yolu enfeksiyonları da aynı şikayetlere yol açabilir. Ayırıcı tanının yapılabilmesi ve kesin koronavirüs tanısı konulabilmesi için hastalıkla ilişkili şikayetlerin varlığında en yakın acil birimine başvurulmalı ve hekim kontrolünde gerekli görülen tetkikler yaptırılmalıdır.

Koronavirüsün sık görüldüğü Çin, Güney Kore gibi ülkelerde bulunan ya da koronovirüs tanısı konulan kişilerle aynı ortamda bulunmuş olanlar bulaş için özellikle risk altındadırlar. Koronavirüs bulaşmış olan bir kişinin hastalık belirtilerinin ortaya çıkması zaman alabilir, 2 hafta boyunca hiçbir şikâyeti olmayabilir. Benzer şekilde koronavirüsu taşıyan kişi kendisi hiç hastalanmadan virüsü diğer kişilere bulaştırıp hastalığın hızla birçok kişiye yayılmasına da neden olabilir.

Koronavirüsten koruyan aşı mevcut mudur?

Hayır. Ayrıca grip aşısı yaptırmış olmak da koronavirüsten korumaz.

Koronavirüs nasıl bulaşmaktadır?

Yeni koronavirüs ilk başta vahşi hayvanlarda ortaya çıkarak insanlara bulaşmış olsa da daha sonra esas yayılım yolu insandan insana damlacık yoluyla bulaş şeklinde olmaktadır.

Bilindiği kadarıyla evcil hayvanlardan insana bulaşmamaktadır.

Maske takmak koronavirüsten korur mu?

Koronavirüs olmayan kişilerin maske kullanması onları koronavirüsten korumaz; ancak birçok diğer solunum yoluyla bulaşan hastalıktan koruyabilir.

Kanser varlığı koronavirüs enfeksiyonu riskini artırır mı?

Evet. Kanserin hem kendisi hem tedavisi (ameliyat, kemoterapi, radyoterapi) hem de eşlik eden durumlar (altta yatan akciğer hastalığı (KOAH gibi), beslenme yetersizliği vs.) kanserli hastada hem enfeksiyon ihtimalini artırmakta hem de enfeksiyon olduğunda hastalığın daha ciddi seyretmesine yol açmaktadır. Bu durum koronavirüs enfeksiyonu için de geçerlidir. Yani kanser varlığında koronavirüs enfeksiyonu daha ciddi seyredebilir.

Salgın nedeniyle kanser tedavisine ara vermek gerekir mi?

Koronavirüs salgını var diye kanser tedavisini durdurmanın bilimsel bir dayanağı yoktur.
Hekimin önerdiği tıbbi beslenme ürünleri ve kansere yönelik tedaviye devam edilmelidir.

Kanser hastalarının Koronavirüsten nasıl korunabilir?

Kanser hastaları enfeksiyondan koruyucu genel tedbirlere koronavirüs salgınında da devam etmelidir.
Koronavirüs damlacık yoluyla bulaşmaktadır. Dolayısıyla hastalıktan korunmada en önemli faktör hijyendir. Diğer salgın durumlarında olduğu gibi koronovirüsten korunmanın temelini de el, gıda ve bulunulan ortamın (hava ve yüzeylerin ) temizliği oluşturur.

Enfeksiyondan koruyucu genel tedbirler :

*El hijyeni: Ellerin sık sık ve usulüne uygun şekilde (en az yarım dakika, tercihen 1 dakika boyunca) yıkanması en önemli hijyen kuralıdır. Eller el sırtı-parmak araları ve tırnak iç kısımlarını da kapsayacak şekilde sabunla ve bol suyla yıkanmalıdır.

Havlu kişiye özel olmalıdır. Tek kullanımlık kağıt havlular idealdir yada klasik havlu kullanılıyorsa sık sık değiştirilmelidir.

Su ve sabun olmaması ihtimaline karşı üzerinde 80 c yazan sprey şeklinde kolonya ya da en az %60 alkol içeren el dezenfektanları taşınabilir

Koronavirüs ve daha birçok enfeksiyon etkeni hasta kişilerden saçılan damlacıkların ağız, burun ve gözümüz yoluyla (yani damlacık yoluyla) vücudumuza girmesiyle bulaşmaktadır. Hasta kişideki bu damlacıklar etrafına bir metreye kadar mesafede yayılabilir. Hatta bu kişilerin bulundukları ortamda yüzeylere yapışabilir (kapı kolu, asansör düğmesi, masa, musluk, para, bilgisayar vs) ve virüs tahminen birkaç gün canlılığını bu yüzeylerde sürdürebilir.

Hasta kişinin bulunduğu ve virüsü bulaştırdığı yüzeylere elinizle temas edip sonra da elinizi yüzünüze (ağzınıza, burnunuza ya da gözünüze) götürdüğünüzde virüs size de bulaşabilir. O yüzden korunmada en önemli yol hasta kişilerden uzak durmak, elleri su ve sabunla yıkamak (özellikle eve gelince, yemeklerden önce, tuvaletten sonra) ve ortam temizliğini su ve sabun (ya da deterjanla) yapmaktır.

*Mümkün olduğunca yüzünüze ya da başkalarının eline ve yüzüne dokunmayın, dokunmanız gerekirse de öncesinde ve sonrasında ellerinizi yıkayın.

*Öksüren, hapşıran, burnu akan yada ateşi olan birini görürseniz en az bir metre uzakta durmaya çalışın. Eğer bu kişi ile aynı evde yaşıyorsanız iyileşene kadar mümkün olduğunca ayrı odada oturun. Havlu, yemek, çatal, kaşık, bardak gibi eşyaların hijyenine ve ortak kullanılmamasına da özen gösterin.

*Ev hayvanlarından (kedi köpek gibi) koronavirüs bulaşabileceğine dair bir kanıt yoktur. Dolayısıyla ev hayvanları ile ilgili olarak genel hijyen prensipleri geçerlidir. Hayvanlara her dokunmadan sonra eller sabunla iyice yıkanmalıdır.

*Hastaysanız evinizde dinlenin, diğer kişilere bulaşmaması için maske takın. Öksürüp hapşırırken kağıt peçete kullanıp atın ve sonrasında ellerinizi sabunla yıkayın.

*Yeterli ve hijyenik beslenmeye çalışın. Bol sıvı alınması, taze- sebze meyvenin tüketilmesi, pişmemiş gıdaların önce sirkeli suda yarım saat bekletilip daha sonra kabukları soyularak yenilmesi gereklidir.

*Kalabalıktan ve öksüren ya da ateşi olan insanlarda uzak durulmalıdır.

*Özellikler kapalı ve kalabalık yerlerde olmak üzere maske kullanılmalıdır.

*Yeterli ve kaliteli uykunun olmasına dikkat edilmelidir.

*Bulunulan ortamın temizliğine özen gösterilmeli, kapalı ortamlar her gün cereyan yapacak şekilde havalandırılmalıdır.

*Hasta kişilerle yakın temastan kaçınmalıdır.

*Eğer zaruret yoksa riskli ülkelere seyahat edilmemelidir.

*İnternet ve medyadaki ya da sosyal çevredeki bilgi kirliliğinden uzak durulmalı, hekiminizin ve yetkin kişilerin önerileri dikkate alınmalıdır.

*Öksürük, nefes darlığı ya da ateş olması durumunda vakit kaybetmeden en yakın acil bölümüne başvurun ve hekiminize haber verin. Bu şikayetlerin koronavirüs dışında birçok sebebi olabileceğini unutmayın ve hekimin önerilerini elinizden geldiğince uygulamaya çalışın. Hekim önermedikçe antibiyotik kullanmayın ve yazılması için ısrarcı olmayın.

Kaynaklar:
1.European Centre for Disease Prevention and Control
2.United States Centers for Disease Control and Prevention (CDC): www.cdc.gov
3.World Health Organization (WHO): www.who.int
4. Uptodate